عرض كردم : اگر چه مؤمن است خدا او را داخل آتش مىنمايد ؟ فرمود : آرى ، بخاطر گناهش ! چرا كه او از مؤمنينى نيست كه خداوند قصد كرده كه « او ولىّ مؤمنين است » ، زيرا آنان كه خداوند قصد كرده كه « او ولىّ آنان است » و « بر آنان ترسى نيست و محزون نمىشوند » ، آنان كسانىاند كه تقوى پيشه كنند و اعمال صالح انجام دهند و ايمانشان را به ظلم نپوشانده باشند . فرق ايمان و اسلام « 18 » ( 1 ) عرض كردم : يا امير المؤمنين ، ايمان چيست و اسلام چيست ؟ فرمود : ايمان اقرار به معرفت است ، و اسلام همان است كه به آن اقرار كردهاى و تسليم و اطاعت از ايشان « 19 » . عرض كردم : آيا ايمان ، اقرار بعد از معرفت به آن است ؟ فرمود : هر كس كه خداوند خود را و پيامبر و امامش را به او بشناساند ، و او اقرار به اطاعت آنان كند مؤمن است . عرض كردم : معرفت از جانب خداوند و اقرار از سوى بنده است ؟ فرمود : معرفت از جانب خداوند ، دعوت و اتمام حجّت و منّت و نعمت است ، و اقرار از سوى خداوند ، قبول بنده است كه بر هر كس بخواهد منّت مىگذارد . معرفت كار خداوند تعالى در قلب است ، و اقرار كار قلب از سوى خدا و حفظ و رحمت اوست . وظيفهء جاهل به حق ( 2 ) پس هر كس كه خداوند او را عارف قرار نداده باشد حجّتى بر او نيست ، و وظيفهاش اين است كه توقف كند و از آنچه نمىداند خوددارى كند . خداوند هم او را بخاطر جهلش عذاب نمىكند ، بلكه براى عملش به اطاعت او را جزاى خير مىدهد و براى عملش به معصيت او را عذاب مىنمايد . ( آيا جاهل ) مىتواند اطاعت كند و مىتواند معصيت نمايد ، ولى نمىتواند معرفت پيدا كند و مىتواند جاهل بماند ؟ اين محال است ! هيچ كدام از اين‌ها نمىشود مگر با قضا و قدر از سوى خداوند و علم او و كتابش

--> ( 18 ) در اين قسمت مطالب بسيار دقيقى در بارهء ايمان و اسلام ذكر شده كه احتياج به تفسير دارد . ( 19 ) منظور از « ايشان » در عبارت بعد روشن شده است كه پيامبر و ائمّه عليهم السّلام هستند .